Film "Centar"

Film "Centar", Sava Centar, Beldocs

Apstrahovan portret Sava Centra, jednog od najsavremenijih i najautentičnijih arhitektonskih ostvarenja u SFRJ, tema je eksperimentalno- dokumentarnog filma "Centar".

 

 

 

Srpska premijera filma "Centar", reditelja i direktora fotografije Ivana Markovića, zakazana je za ponedeljak, 13. maja od 19h u Kombank dvorani (sala 6), u okviru 12. Međunarodnog festivala dokumentarnog filma Beldocs.

Prostrani kompleks hodnika, dvorana i kongresnih sala danas deluje kao odsjaj jedne prošlosti. Arhitektura zgrade odražava nekadašnju ideju budućnosti, dok materijali i površine zgrade svedoče o sadašnjem stanju. Svojim predanim radom, osoblje koje održava zgradu štiti ostatke nekadašnje vizije. Sinhronim, gotovo ritualnim pokretima njihova tela se sjedinjuju sa prostorom.

Sava Centar je kongresni centar čija je izgradnja završena u rekordnom roku od tri godine (1976. - 1979. godine), prema projektu arhitekte Stojana Maksimovića. Centar je svečano otvorio Josip Broz Tito 15. maja 1977. godine.

Tokom postojanja SFRJ ovde su se održale stotine internacionalnih sastanaka, uključujući konferencije Interpola, MMF-a kao i samit Pokreta nesvrstanih. Nakon raspada Jugoslavije, kapaciteti prostora su postali preveliki za njegovu prvobitnu
namenu. Zgradi predstoji privatizacija i komercijalna rekonstrukcija.

Rediteljska eksplikacija
"Centar" je dokumentarno eksperimentalni film o fizičkom i društvenom prostoru, i načinu na koji se spajaju kroz arhitekturu i ljudski rad. Film vizuelno analizira odnos monumentalnih formi zgrade i površina koje pokazuju tragove vremena i zapuštenosti. Rad zaposlenih na održavanju deluje gotovo uzaludno naspram veličine zgrade kojoj je potrebna značajna rekonstrukcija, ali upravo zahvaljujući njihovom radu ova zgrada, nekadašnja ideja budućnosti, opstaje. Sava Centar je portretisan isključivo u enterijeru, u vremenskom i prostornom vakuumu za koji spoljašnji svet predstavlja pretnju.

Sava centar, jedno od najsavremenijih i najautentičnijih arhitektonskih ostvarenja nastalih tokom bivše SFRJ, izgrađen je 1979. godine na Novom Beogradu. Ovaj deo grada, izgrađen počev od 1950-ih, bio je najveće gradilište bivše SFRJ, i svojevrsno otelotvorenje kolektivne ideje o obnovi i izgradnji. Modernističke betonske zgrade Novog Beograda predstavljale su živi spomenik ideji o Novom: novom društvu, novom gradu sa novom arhitekturom. Sava Centar predstavlja dalji iskorak ka savremenoj arhitekturi i jako autorsko delo arhitekte Stojana Maksimovića; nasuprot pretežno betonskom licu Novog Beograda, Sava Centar je prozračna zgrada obložena staklom, sa otvorenim skeletom iznutra. Značajan element dizajna predstavlja tretman funkcionalniih elemenata, cevi i sistema ventilacije, pogotovu u enterijeru. Otvoreni i vidljivi, ovi elementi tretirani su kao vrsta dekora, vizuelno i funkcionalno povezujući prostor. Kao takav, Sava Centar predstavlja arhitektonsko otelotvorenje ideje savremene, internacionalne Jugoslavije okrenute ka budućnosti. Društveno političke okolnosti su, međutim, i nakon pada Jugoslavije nastavile da oblikuju zgradu; nekada zauzet centar gde se održavalo na hiljade internacionalnih konferencija, Sava Centar je tokom prethodnih nekoliko decenija postepeno gubio svoju prvenstvenu namenu i sjaj; Srbija kao zasebna država nema potrebu za takvim kongresnim kapacitetima.

Ovaj prostor svedoči o nekadašnjoj ideji o budućnosti, kao i o njenom prekidu. Vizuelni sukob forme i materijala u Sava Centru pruža osnovu za razmatranje političkih i društveno-ekonomskih okolnosti koje su oblikovale ovaj prostor. Sa određene distance, enterijer Sava Centra i danas prenosi osećaj impozantnosti i snažnog prostornog koncepta. Posmatrano izbliza, međutim, površine pokazuju tragove vremena. Nekadašnje estetsko jedinstvo prostora narušeno je i pokušajima brzih renoviranja, loše uklopljenim novim materijalima ili zamenjenim nameštajem. Ovakve nekoherentnosti u Sava centru, karakteristične i mnogim drugim objektima izigrađenim u tom periodu, ilustruju stanje tranzicionog društva, bez jasnog odnosa prema prošlosti i ideje o budućnosti. Film se fokusira upravo na sliku sadašnjeg trenutka, na prostor koji čeka. Film, iako u osnovi dokumentaran, predstavlja apstrakciju tj. redukciju stvarnosti. Kadriranjem, pravilnim kompozicijama kao i usled modularnog karaktera same arhitekture, u filmu se stvara utisak bezgraničnog, metafizičkog prostora. Spoljašnji svet se samo nazire kroz polu-prozirne stare prozore.

Jedini ljudi koji bi bili prikazani u filmu su radnici, stalno zaposleni na čišćenju i održavanju Sava Centra. Film prikazuje njihov svakodnevni rad, gotovo koreografisano uvežbane radne rutine koje se čine uzaludnim naspram ogromne zgrade koja prokišnjava i vidno propada. Dok s jedne strane njihov rad deluje gotovo kao potpuno potčinjavanje sistemu zgrade, hipnotička temeljnost i gotovo ritualna posvećenost otvaraju mogućnost drugačijeg odnosa rada i sistema: zajedno sa zgradom oni sačinjavaju organizam koji pokušava da bude samodovoljan. Ovakavim tretmanom prostora dolazi do apstrakcije vremena: “Centar” predstavlja arhitektonsku viziju budućnosti formiranu po napuštenim idejama prošlosti: teoretka misao koja je materijalizovana i urušava se. Rad ljudi i njihov kontakt sa zgradom, kao idejnim i kao fizičkim prostorom, balansira tenziju nedosegnute budućnosti i zaborava. Tretman vremena u filmu nije linearan već predstavlja ciklus koji se može odigrati u nedefinisanom intervalu, tokom jednog dana ili jedne godine.

Kroz apstrakovani portret Sava Centra, film nastoji da otvori pitanje održanja arhitekture koja pripada socijalističkom nasleđu i ukaže na njima sopstvenu temporalnost¹.

¹ Vremenitost ili temporalnost je filozofski pojam koji se odnosi na sve što ima ograničeno i promenljivo postojanje u vremenu, što nastaje, menja se, propada i nestaje. Vremenitost se odnosi na sve ono što sačinjava čulnu, pojavnu stvarnost. (Branko Pavlović, Filozofski rečnik (odrednica: vremenit), Plato, Beograd, 1997.)

 

Ivan Marković je reditelj i direktor fotografije rođen 1989. godine u Beogradu. Diplomirao je studije kamere na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu 2012., a 2019. završio master studije iz oblasti filma na Univerzitetu umetnosti u Berlinu. Za svoj fotografski i snimateljski rad osvojio je nagradu Erste Banke za Najboljeg vizuelnog umetnika 2014, a 2015. učestvovao na Berlinale talent kampusu. Tokom prethodnih nekoliko godina radio je kao direktor fotografije na više dugometražnih filmova, među kojima se ističu “Svi severni gradovi” (reditelj: Dane Komljen, premijerno prikazan na Lokarno film festivalu) i “Ti imaš noć” (reditelj: Ivan Salatić, premijerno prikazan na Venecijanskom festivalu). Tokom 2018. godine, sarađivao je kao direktor fotografije sa poznatom nemačkom rediteljkom Angelom Schanelec na filmu “Bila sam kod kuće, ali” (I was at home, but) koji će biti premijerno prikazan u glavnoj takmičarskom programu Berlinala 2019. Osvojio je više nagrada, među kojima se ističu nagrada na Festivalu autorskog filma 2018. za snimateljski rad na filmu “Ti imaš noć”, i posebno priznanje žirija na FEST-u za snimateljski rad na filmu “Bila sam kod kuće, ali”. Kratki film “White Bird”, na kojem je radio kao direktor fotografije i ko reditelj sa Linfengom Vuom, premijerno je prikazan na Berlinalu 2016. Potpisuje režiju i kameru na dokumentarno-eksperimentalnom filmu “Centar”, koji je imao premijeru na festivalu DocLisboa 2018. “From tomorrow on, I will”, igrani film koji je režirao zajedno sa Linfengom Vuom, premijerno je prikazan na Berlinalu 2019. u sekciji Forum. Živi i radi između Berlina i Beograda.

CENTAR | Trailer from Ivan Markovic on Vimeo.

CENTAR
eksperimentalni dokumentarni film
49 min, kolor, 5.1 zvuk
Ime filma na srpskom jeziku: Centar
Ime filma na engleskom jeziku: Centar
Zemlje produkcije: Srbija, Nemačka
Jezik: Bez izgovorenog teksta, engleski titlovi na samom kraju.
Režija i kamera: Ivan Marković
Producent: Jelena Radenković
Montaža: Jelena Maksimović, Ivan Marković
Dizajn zvuka: Jakov Munižaba
Snimatelji zvuka: Aleksandar Maldaner, Katharina Hauke, Dušan Krsmanović
Asistenti kamere: Igor Đorđević, Sara Preradović
Posebno hvala: Arhitekti “Sava Centra” Stojanu Maksimoviću, radnicima Sava Centra
Festivali: Doclisboa 2018, FicArq 2018, Beldocs 2019, VAFT 2019
Izložbe: Orbit (Athens december 2018), UdK Berlin Rundgang
Kritike: Neil Young

 

Profil

Morate se ulogovati da biste poslali poruku
Uloguj se | Registruj se

Tip of the day

"Simplicity is the ultimate sophistication"
 

Leonardo da Vinciviše
Mouse Eye Tracking by PicNet Software Development Services