Prikaz retrospektivne izložbe Đorđija Crnčevića

Retrospektivna izložba Đorđija Crnčevića „Tokovi umetničkog nadahnuća“ otvorena je 24. novembra u Kući legata (Knez Mihajlova 46).

Kustoskinja zbirke skulptura Muzeja savremene umetnosti, Rajka Bošković, osmislila je idejno-prostorni koncept izložbe, koji ne podrazumeva hronološki raspored dela, već ih grupiše na osnovu određenih tematsko-problemskih celina.

Đorđije Crnčević (1941-2013) je aktivan umetnik još od 1967. godine, kada je diplomirao na Akademiji likovnih umetnosti u klasi profesora Miodraga Miše Popovića, da bi 1972. u istoj klasi i magistrirao. Od tada do 2012. godine imao je dvadeset samostalnih izložbi, član je ULUS-a od 1968. godine, učesnik brojnih grupnih izložbi, Oktobarskih salona i dobitnik nekoliko nagrada za skulpturu. Njegova dela nalaze se u privatnim i javnim zbirkama, kao i u slobodnom prostoru. Trenutna retrospektivna izložba Crnčevićevog opusa teži da na drugačiji način prikaže i preispita umetnikovo mesto u okvirima istorije umetnosti. Takođe, kao jedan od rezultata izložbe, očekuje se realizacija kataloga-monografije od strane Muzeja savremene umetnosti u Beogradu i Narodnog muzeja Crne Gore na Cetinju, što se čini neophodnim, s obzirom na to da je o Crnčevićevom delu pisano fragmentarno i selektivno u okviru kataloga brojnih izložbi.

U pet sala Kuće legata, postavljene su skulpture, slike, grafike, fragmenti umetnikovog Dnevnika slikama, kao i prateće projekcije fotografija skulptura u javnom prostoru, ili onih koje nedostaju grupnim skulpturama. Takva je grupna skulptura 12 x Solženjicin, nastala 1973. godine, od čijih 12 delova u okviru ove izložbe možemo videti 6.

crncevic_djordjije_retrospektiva-kucaLegata_06
12 x Solženjicin, 1973.

 

Ideja o bisti koja umesto lica ima plohu prisutna je Crnčevićevom opusu još od sedamdesetih godina. Takve su Glava pesnika, Veliki pesnik, Glava muzičara, Glava A. S., kao i Glava De Kirika, koja možda upućuje na poreklo ideje o plošnom licu. Na slikama upravo De Kirika, kome Crnčević daje omaž, ali i Maljeviča, često se mogu zapaziti motivi lica bez crta. Međutim, ni kod jednog ni kod drugog umetnika taj motiv nema isto značenje kao u slučaju Crnčevićevih skulptura. Inspirisan Apolinerom i Savinijevom dramom, De Kiriko motive krojačkog lutka i manikina bez lica koristi kao simbole savremenog čoveka, „tužnog kao neka mašina“ unutar opustelih prostora renesansnih gradova kojima specifična perspektiva daje utisak melanholije i misterioznosti, dok Maljevič, sa druge strane, lice bez crta koristi u poznoj fazi svog rada, kada se, posle iskustva apstrakcije, vraća figuri i to najčešće predstavi figure „univerzalnog“ ruskog seljaka.

crncevic_djordjije_retrospektiva-kucaLegata_05
Glava muzičara, 1973.

 

Kod Crnčevića, lica na figurinama i bistama su u ranoj fazi rada zgrčena, zbijena, deformisana u snažnoj grimasi, dok se vremenom formira kroz različite radove i biste tip plošnog lica bez crta. Iako se geneza zamisli ove ideje, s obzirom na omaž De Kiriku, može pronaći u njegovom opusu, ipak Crnčević svojim specifičnim osećajem za materijal u kome realizuje skulpture plošnim licima daje jednu osobenu atmosferu. Kod njega plošna lica nisu izraz univerzalnosti i unifromnosti određenih tipova; zahvaljujući načinu na koji upotrebljava materijal, Crnčević delom individualizuje biste bez lica – oblikom u koji postavlja „plohu lica“ ili teksturom koju kreira duž površine plohe, ili sitnim intervencijama, naznakama određenog „lica“ na plohi. Crnčevićeve biste sa plošnim licima mogu se doživeti kao postmodernistički citat najpre De Kirikovih manikina, ali sa snažnim komentarom i u drugačijem kontekstu. Intervencije na plohama imaju Glava muzičara, Glava pesnika, Glava De Kirika, dok je tekstura najizraženija na Portretu Solženjicina iz 2012. godine, koji je izradio od aluminijuma obojenog u belo.

crncevic_djordjije_retrospektiva-kucaLegata_03
Glava De Kirika, 1981.

 

12 x Solženjicin, iako u okviru ove izložbe prikazana fragmentarno, grupna je skulptura koja odaje utisak monumentalnosti. Izrađena od gipsa, svaka od „glava“ obojena je minimalistički i kontrastno u crno i belo (u 12 različitih kombinacija, od kojih se nijedna ne ponavlja). U okviru grupe ima i bisti koje nisu plošnih lica, već uopšte i nemaju lica – njihovo lice je zapravo odraz senki koje su tu zahvaljujući interakciji oboda na kojima bi trebalo da stoji „ploha lica“ i šupljine koja je otvorena, jer „plohe lica“ nema. Koristeći kamen, drvo, aluminijum, mermer, bronzu i gips, pri izradi različitih bisti plošnog lica na ovaj način Crnčević pokazuje specifičan osećaj za materijal u kome radi i njegove mogućnosti, kada je u pitanju realizacija svojevrsne forme biste.

„Tokovi umetničkog nadahnuća“ opravdan je naziv jedne retrospektivne izložbe Đorđija Crnčevića zato što njegov opus obuhvata brojne i različite „tokove“ umetničkog izraza i nadahnuća. Pored već pomenutih bisti i monumentalnih Solženjicina, u Kući legata su izloženi i delovi Crnčevićevog Dnevnika slikama (u kome se takođe može primetiti više tokova likovnog izraza), nekoliko kompozicija Miris boje, grafike Kosmogimnastičari, Besac, Noćne senke i Senke noći, bronzane figurine, brojne Kompresije vremena u staklenim cilindrima i metalnim kavezima, kao i skulpture bez naziva od sige i katrana.

Po rečima Koste Bogdanovića, Crnčevićeve skulpture imaju enciklopedijski repertoar, što ova izložba i potvrđuje. Prateći formu i materijal skulpture, od zgrčenih, zbijenih bronzanih figurina, brutalnih bisti bez lica od gvožđa i rđe, preko kubusa od šupljikave, ali tople sige u kombinaciji sa katranom, olovom i mermerom, asamblaža različitih fragmenata u staklenim cilindrima ili metalnim kavezima, do svih nabrojanih bisti od različitih materijala i 12 x Solženjicin, koji svojom formom može biti i instalacija, shvatamo opravdanost Bogdanovićevih reči. Takođe, kada je reč o sadržaju Crnčevićevih skulptura, opet prevladava jedan raznolik, enciklopedijski karakter – figure, baletani, svojevrsne biste, različiti kubusi, kombinacije glava, asamblaži puni delova figura od obojenog drveta, ili fragmenata geometrijskih figura. S obzirom na to, ovom prilikom ne možemo govoriti o svim izloženim delima, kao ni o svim postojećim „tokovima“ u okviru Crnčevićevog opusa.

crncevic_djordjije_retrospektiva-kucaLegata_01Dnevnik slikama, 1962-2011.
 


Pored brojnih „glava“ ili bisti/portreta, kod Crnčevića brojne su i sveske Dnevnika slikama. To su obične A4 ili A5 sveske u kvadratićima ili linijama u kojima on različitim likovnim elementima ispisuje svoj dnevnik. U okviru izložbe izdvojeno je nekoliko svezaka, koje su otvorene na određenim mestima, zaheftane za drvenu podlogu i tako uramljene. S obzirom na to da su sveske pune likovnih beleški, ovim potezom umetnik je „zarobio“ sva dela u sveskama, osim onih na dve otvorene stranice (slično kao što u Kompresijama vremena „zarobi“ skulpture pakovanjem u metalni kavez ili stakleni cilindar).

crncevic_djordjije_retrospektiva-kucaLegata_02
Kompresija vremena 2010.-2012.

 

Ono što se može videti i zaključiti je da Crnčević, koji svoj Dnevnik vodi od 1962. do 2011. godine, ima dva „toka“, dva načina likovnog izražavanja u okviru Dnevnika. Jedan pun boja, ekspresivnih poteza, čija ikonografija obuhvata različite nacrte i skice figura u pokretu, afektu ili strahu, pomalo dibifijevskog izgleda, ali i elemente kolaža, korišćenja medijske slike i neke vrste ready made-a, što se može primetiti na stranici na kojoj je zalepljen novinski isečak sa fotografijom Marine Abramović iz njenog video rada Balkanski erotski ep (2006).

crncevic_djordjije_retrospektiva-kucaLegata_07
Kompresija vremena, 2010.-2012.

 

Drugi „tok“ likovnog izražavanja u okviru Dnevnika slikama Crnčević ostvaruje koristeći crni katran kojim u potpunosti prekriva čitave stranice i transformiše ih u gotovo monohromne površi, za razliku od estetike nedovršenog koja je primetna u „prethodnom toku.“ Gotovo monohromne, jer se pored gustog nanosa crne boje, njene različite reljefnosti i teksture, pojavljuju i plave, zelene, bele i crvene boje, kojima on boji i svoj potpis.

crncevic_djordjije_retrospektiva-kucaLegata_04
Dve glave, 1978.


Razvrstavanje Crnčevićevih dela u različite „tokove“, kao i opravdanje i argumentacija takvog postupka zahtevaju posebnu, ozbiljnu studiju kojoj se nadamo po završetku ove izložbe. Za sada poetično određeni „tokovi“ Crnčevićevog opusa podrazumevaju izraze stanja teskobe, nepronađenosti i bezizlaza, ili pak „tok“ lirskog i poetičnog duha, uobličavanje uzvišenosti pesničkog nadahnuća, kao i nemi prkos i rečitost ćutnje. (navedeno prema kratkoj brošuri izložbe). Kustoskinja izložbe, prateći izrazito poetičnu stranu Crnčevićevih ostvarenja, poetično je i organizovala postavku. Kao jedno od poslednjih dela u okviru izložbe, nalazi se „poetičan komentar“ mozaičara Petra Vujoševića na dela Đorđija Crnčevića. Naime, namera je da se, nakon svih izloženih dela, dođe do projekcija fotografija, koje zajedno predstavljaju Viđenje ovih dela od strane drugog umetnika. Izložba „Tokovi umetničkog nadahnuća“ opus Đorđija Crnčevića predstavlja na jedan poetičan način, svrstavajući njegova dela u „problemske“ celine, ali ipak ukazuje i na neophodnost ozbiljnijeg proučavanja i sistematizacije umetnikovog opusa. 

Fotografije: Bojana Vukčević

Profil

Morate se ulogovati da biste poslali poruku
Uloguj se | Registruj se

Tip of the day

Perfection is attained by slow degrees; it requires the hand of time.
 

Voltaire više
Mouse Eye Tracking by PicNet Software Development Services